« من أبصر بها بصّرته ، و من أبصر إليها أعمته » . هركه نظر به اين جهان مادى دوزد ، نظرش از آن گذر نكند ، بجز كوردلى و غفلت بار نياورد ، و هركه آن را وسيلهء تعقل قرار دهد ، و از رهگذر اين جهان پهناور مادى بماوراء طبيعت بنگرد ، هم اين عالم ماده او را بينا كند . در هر صورت آيهء فوق به نظر نگارنده بر خلاف آنچه احيانا گمان كرده‌اند ، يكى از شواهد امكان مسافرتهاى كيهانى است ، كه كاملترين آنها با تأييدات خاصهء الهيه صورت‌پذير است ، چنان كه معراج رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله در نخستين درجات كيهان‌پيمائى در طول تاريخ قرار گرفته است ، و آسمان‌پيمائى قائم آل محمد عليه السّلام بهنگام ظهور ، نيز نمونه‌اى بارز از كيهان‌پيمائى خارق‌العاده است . اين بعنوان خرق عادت ، كه خود دليل بر امكان اين اين گونه مسافرتها است ، اما بشر در سايهء ترقيات علمى خواهد توانست از مجراى عادى نمونه‌هائى از مسافرتهاى كيهانى داشته باشد - و نه به حد اعجاز - چنان كه سفر بكرهء ماه خود بهترين نمونهء اين گونه موفقيتهاى علمى است ! . آرى : لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ اين گونه مسافرتها جز با قدرت تسلط بر جهان ناشدنيست - چنان كه قدرت بينهايت باشد سفر نيز خارق عادت خواهد بود - چنان كه در معراج و مانند آن - و چنان كه قدرت محدود بشر باشد - به همان اندازه كه بشر قدرت علمى مصرف كند - كيهان‌پيمائى او نيز شعاع بيشترى خواهد داشت : وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى بشر در سايهء سعى و كوشش بتمامى مقامات مادى و روحانى ميرسد ، بجز آنگونه ترقياتى كه جز با ارادهء ويژهء الهى امكان‌پذير نيست ، مانند : مقام نبوت و عصمت ، و معجزات انبياء و . . ! . * * *